حالت تاریک
یکشنبه, 07 تیر 1405
آیا مایل به نصب وب اپلیکیشن پایگاه خبری تحلیلی عصرهمدان هستید؟
از تک‌فرزندی تا بحران جمعیتی
«عصر همدان» گزارش می‌دهد؛

از تک‌فرزندی تا بحران جمعیتی

برای برون‌رفت از چالش کاهش جمعیت، نیازمند تغییر نگاه از هزینه فرزندآوری به سرمایه‌گذاری برای آینده هستیم و دولت نیز باید با ارائه مشوق‌های مختلف، شرایط را برای داشتن حداقل دو یا سه فرزند در خانواده فراهم کند.

به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «عصر همدان» فرزندآوری و افزایش نسل، نه یک انتخاب شخصی صرف، بلکه ستون حیات اجتماعی و تداوم فرهنگی هر جامعه‌ای است. 

کودکان، سرمایه‌های انسانی فردا هستند که چرخ‌های اقتصاد، نوآوری و پویایی جامعه را می‌چرخانند. جامعه‌ای که نرخ باروری آن پایین‌تر از سطح جانشینی (حدود ۲.۱ فرزند) باشد، به‌تدریج با کاهش نیروی کار ماهر، افزایش هزینه‌های درمانی و سالمندی، و افت قدرت خلاقیت و کارآفرینی روبرو می‌شود.

 از منظر روانشناختی نیز فرزندان، نشاط و امید را به کانون خانواده هدیه می‌دهند و حس تعلق و پیوند بین نسل‌ها را تقویت می‌کنند.

اما یکی از مهم‌ترین چالش‌های جمعیتی امروز، شیوع الگوی تکفرزندی است. این پدیده که اغلب به دلایل فرهنگی، اقتصادی، شغلی یا فردی رواج می‌یابد، در بلندمدت به بحران سالمندی جمعیت دامن می‌زند.

در ساختار تک فرزندی، نسبت جمعیت فعال به غیرفعال به‌شدت کاهش می‌یابد؛ به‌گونه‌ای که هر جوان در آینده باید بار مالی چندین فرد سالمند را بر دوش بکشد.

 افزون بر این، تک‌فرزندان ممکن است با کمبود مهارت‌های اجتماعی همچون مشارکت، تقسیم کار و تحمل تفاوت‌ها دست‌وپنجه نرم کنند و همین امر، انسجام اجتماعی را در نسل آینده تضعیف می‌کند.

خانواده‌های دارای تک‌فرزندی ممکن است زمانی از این موضوع پشیمان شوند که دیگر فرصتی برای افزایش نسل ندارند، به‌همین دلیل لازم است زوجین با آگاهی بیشتر برای آینده خود و جامعه تصمیم‌گیری کنند.

فرصت طلایی فرزندآوری در حال سپری شدن است

صالحه کشاورزی‌معتمد در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «عصر همدان» نسبت به تغییرات هشداردهنده در ساختار سنی کشور ابراز نگرانی کرد و گفت: در صورت تداوم روند کنونی کاهش موالید، تا سال ۱۴۳۰ نزدیک به ۳۲ درصد از جمعیت ایران را افراد سالمند تشکیل خواهند داد که معادل یک‌سوم کل جمعیت است.

این کارشناس جمعیت با اشاره به اینکه نیروی جوان و فعال، اصلی‌ترین سرمایه هر جامعه به شمار می‌رود، تأکید کرد: گرایش خانواده‌ها به کم‌فرزندی و تک‌فرزندی، در بلندمدت به معنی از دست‌رفتن تدریجی توان اجرایی و اقتصادی کشور خواهد بود. 

وی ادامه داد: این روند نه‌تنها پیری جمعیت را سرعت می‌بخشد، بلکه ساختار حمایتی درون خانواده‌ها را نیز تضعیف می‌کند.

کشاورزی‌معتمد با بیان اینکه بسیاری از زوج‌های امروزی، تصمیم‌گیری درباره فرزندآوری را به سال‌های بالاتر موکول می‌کنند، عنوان کرد: این درحالی است که چنین تصمیمی عواقب نگران‌کننده‌‌ای دارد؛ با افزایش سن، به‌ویژه در زنان، خطر ابتلا به بیماری‌های مزمن نظیر فشار خون، دیابت و مشکلات قلبی بیشتر شده و بارداری را با چالش‌های جدی روبه‌رو می‌کند. 

این کارشناس جمعیت تأکید کرد: به تأخیر انداختن این تصمیم، شانس ناباروری، عوارض جنینی و خطرات حین زایمان را به طور چشمگیری افزایش می‌دهد.

وی با اشاره به جنبه‌های عاطفی این موضوع، فرزندآوری را یکی از عمیق‌ترین و پرمعنا‌ترین تجربه‌های زندگی انسان دانست و گفت: فرزندآوری نیازی فطری و ضرورتی برای تداوم نسل بشر است و ممکن است وقتی زوجین به ارزش واقعی یک خانواده پُرجمعیت پی می‌برند، دیگر زمان زیستی مناسب برای آن سپری شده باشد.

کشاورزی‌معتمد با بیان اینکه برنامه‌ریزی برای دوران سالمندی کاری عقلانی است، افزود: متأسفانه امروزه خانواده‌ها بیشتر از آنکه به فکر پشتیبانی عاطفی، مالی و معنوی دوران پیری باشند، با استناد به دغدغه‌های اقتصادی از فرزندآوری چشم‌پوشی می‌کنند.

وی خاطرنشان کرد: این در حالی است که تنهایی والدین در میانسالی و کهنسالی، کاهش تعاملات اجتماعی و افزایش خطر افسردگی، از پیامدهای اجتناب‌ناپذیر تک‌فرزندی یا بی‌فرزندی است.

این کارشناس جمعیت در پایان با تأکید بر اینکه سن طلایی باروری را نباید به بهانه‌های واهی از دست داد، تصریح کرد: اگرچه با مراقبت‌های پزشکی پیشرفته، امکان بارداری در سنین بالاتر وجود دارد، اما هرگز نباید فراموش کرد که سلامتی مادر و جنین در گرو تصمیم‌گیری به‌موقع و آگاهانه است.

جوانان فرصت مادر شدن در سن پایین را از دست ندهند

 زهرا اسدی در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «عصر همدان» با اشاره به تغییر الگوی فرزندآوری در جامعه، نسبت به افزایش سن بارداری در زنان هشدار داد و گفت: اگرچه بسیاری از زنان به دلایل شغلی، اقتصادی یا شخصی، فرزندآوری را به دهه چهارم عمر موکول می‌کنند، اما آمارها نشان می‌دهد که عوارض بارداری در مادران بالای ۳۵سال، نسبت به گروه سنی ۲۰ تا ۲۹سال، حدود ۲۰درصد بیشتر است.

این ماما با بیان اینکه شایع‌ترین این عوارض، دیابت بارداری، فشار خون بالا، زایمان زودرس و افزایش احتمال سزارین اورژانسی است، افزود: متأسفانه بسیاری از مادرانی که بارداری اول خود را در سنین ۳۵ تا ۴۰سالگی تجربه می‌کنند، با مشکل کاهش کیفیت تخمک‌ها و افزایش ریسک ناهنجاری‌های کروموزومی مثل سندرم داون مواجه هستند و این واقعیت‌ها را نباید نادیده گرفت.

وی ادامه داد: بدن زنان در بازه سنی ۲۰ تا ۲۸سالگی از نظر هورمونی و فیزیکی بیشترین آمادگی را برای بارداری دارد و میزان انرژی و توانایی جسمانی برای مراقبت از نوزاد نیز در این سال‌ها در اوج خود قرار دارد.

اسدی با اشاره به مشاهدات بالینی خود ادامه داد: مادران جوان‌تر معمولاً دوران بارداری آرام‌تری را پشت سر می‌گذارند، تهوع صبحگاهی خفیف‌تری دارند و پس از زایمان نیز سریعتر به شرایط عادی بازمی‌گردند اما در مقابل، مادران مسن‌تر اغلب از خستگی مفرط، کمردردهای مزمن و افزایش وزن شدید شکایت دارند و گاهی تا ماه‌ها نیاز به فیزیوتراپی و مراقبت ویژه دارند.

وی چالش اصلی را نه فقط در محدودیت‌های فیزیولوژیک، بلکه در نبود حمایت‌های اجتماعی و اقتصادی از مادران عنوان کرد و گفت: بسیاری از زنانی که برای بارداری صبر می‌کنند، می‌گویند به خاطر شغل، هزینه‌های بالای زندگی یا نبود مهدکودک مناسب، جرأت فرزندآوری نداشته‌اند در حالی که کشورهایی نظیر سوئد و فرانسه با ارائه مرخصی طولانی زایمان، کمک هزینه ماهانه و دسترسی رایگان به خدمات بهداشتی، نه تنها نرخ باروری خود را افزایش داده‌اند، بلکه سلامت مادر و جنین را نیز تضمین کرده‌اند.

این ماما با بیان اینکه البته در کشور ما نیز اقداماتی در راستای حمایت از خانواده و جوانی جمعیت انجام شده است، تصریح کرد: البته این میزان حمایت نیازمند ارتقاء است و کافی نیست اما در مجموع اقداماتی همچون ارائه کارت امید مادر می‌تواند کمک حال خانواده باشد.

اسدی با اشاره به آمارهای داخلی جمعیت، افزود: بر اساس آخرین گزارش مرکز آمار ایران، نرخ باروری کلی در سال ۱۴۰۴ به ۱.۶ فرزند به ازای هر زن رسیده که بسیار پایینتر از سطح جایگزینی (۲.۱) است. 

وی خاطرنشان کرد: اگر این روند ادامه پیدا کند، تا افق ۱۴۳۰ بیش از ۳۰ درصد جمعیت کشور را سالمندان بالای ۶۰ سال تشکیل خواهند داد و این یعنی فشار سنگین بر نظام درمانی و کاهش شدید نیروی کار مولد.

این ماما با تأکید بر نقش کلیدی ماماها در فرهنگ‌سازی فرزندآوری، خواستار اقدام عملی سیاستگذاران شد و گفت: به جای شعارهای کلی، نیاز به تسهیلات عینی داریم؛ از جمله وام‌های کم‌بهره تولد، پوشش کامل هزینه‌های بارداری و زایمان توسط بیمه‌ها، ایجاد مراکز مشاوره رایگان برای مادران باردار، و اجباری کردن مرخصی زایمان ۹ماهه با حفظ حقوق و جایگاه شغلی.

اسدی در پایان با بیان اینکه هر نوزاد سالم، یک سرمایه انسانی برای آینده این سرزمین است، تصریح کرد: از تمام زنان جوان تقاضا داریم تا با آگاهی از مزیت‌های سنین پایین‌تر برای بارداری، برنامه‌ریزی فرزندآوری خود را به تأخیر نیندازند.

بارداری در سن پایین راحت‌تر است

 مهتاب‌ علیخانی در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «عصر همدان» با بیان اینکه مادر ۲۹ساله و شاغل است و در حال حاضر نیز در انتظار به دنیا آمدن فرزند دوم خود است، گفت: این روزها در هفته‌ی ۳۹ بارداری، آخرین آزمایش‌ها و سونوگرافی‌ها را پشت سر می‌گذارم و قرار است تا چند روز دیگر فرزند پسر خود را به دنیا آورم.

وی با اشاره به تفاوت‌های دومین بارداری با تجربه نخستین بارداری خود، افزود: بارداری اولم در ۲۱سالگی بود و همه‌چیز برایم راحت‌تر پیش می‌رفت، اما الان در ۲۹سالگی با کمی سختی بیشتر مواجه شدم، مخصوصاً اینکه اضافه وزن نیز دارم.

این مادر ادامه داد: وقتی فرزند نخستم به دنیا آمد زندگی ما رنگ و بوی دیگری گرفت و حالا که در انتظار فرزند دوم هستیم احساس می‌کنیم آینده بسیار روشن‌تر و شاداب‌تری خواهیم داشت‌.

علیخانی درباره‌ی واکنش خانواده به بارداری دوم خود، گفت: هیچ‌کس باورش نمی‌شد، چون خودم شاغلم و همیشه می‌گفتم تا فرزند اولم به ۱۰سالگی نرسد، بارداری بعدی را نمی‌خواهم اما حالا همه چشم انتظار فرزند دوم هستیم خصوصاً پسرم که ۷ سال دارد و بعداز شنیدن صدای قلب برادرش از ذوق گریه کرد.

وی با بیان اینکه نخستین باری که ضربان قلب جنین خود را شنید، بسیار لذت‌بخش بود، عنوان کرد: آن لحظه اصلاً باورم نمی‌شد که یک موجود کوچک در وجود من رشد می‌کند؛ آنقدر از ذوق گریه کردم که کلمات قادر به توصیفش نیستند.

این مادر با تأکید بر اینکه خانواده‌های تک فرزند باید برای آینده بهتر فرزند خود به فکر این باشند که صاحب فرزندان بیشتری شوند، گفت: قطعا داشتن فرزندان بیشتر کمک می‌کند تا کودکان با آرامش و کسب تجربیات بیشتری در کنار یکدیگر رشد کنند.

علیخانی در پایان با توصیه به زوجین جوان برای فرزندآوری، تصریح کرد: زندگی با وجود فرزندان است که رنگ و بوی تازه‌ای می‌گیرد، هرچند سختی‌هایی در این مسیر وجود دارد اما کنارهم بودن خانواده سختی‌ها را تبدیل به آرامش می‌کند.

از تک‌فرزندی تا بحران جمعیتی

برای برون‌رفت از چالش کاهش جمعیت، نیازمند تغییر نگاه از هزینه فرزندآوری به سرمایه‌گذاری برای آینده هستیم. 

دولت و نهاد‌های اجتماعی باید با ارائه مشوق‌های مالی، کاهش هزینه‌های مسکن و آموزش، و بهبود سیستم رفاه خانواده، شرایط را برای داشتن حداقل دو یا سه فرزند فراهم کنند؛ در کنار آن، فرهنگ‌سازی رسانه‌ای و آموزشی درباره ارزش‌های چندفرزندی و نشان دادن الگوهای موفق خانواده‌های پرجمعیت، می‌تواند به اصلاح باورهای غلط کمک کند.

اگر هر خانواده صاحب یک فرزند، اقدام به فرزندآوری کنند، علاوه براینکه تأثیرات مثبتی در محیط خانواده خود ایجاد می‌کنند، باعث افزایش جمعیت در کشور و تولید قدرت ملی نیز می‌شوند.

 به یاد داشته باشیم که هر نسلی که متولد نمی‌شود، فرصتی از دست رفته برای پیشرفت، تاب‌آوری و شکوفایی کشور است؛ بنابراین فرزندآوری، یک وظیفه ملی و انسانی برای تضمین فردایی پویا و متوازن به شمار می‌رود.

انتهای خبر/

لینک کوتاه خبر

نظر / پاسخ از

  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.

هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نفری باشید که نظر می‌گذارید!