مهدی قاسمی، کارشناس مسائل اجتماعی، در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «عصر همدان»، با گرامیداشت هشتم اسفندماه، روز امور تربیتی و تربیت اسلامی، اظهار کرد: تأسیس نهاد امور تربیتی به ابتکار شهیدان والامقام محمدعلی رجایی و محمدجواد باهنر از اقدامات راهبردی در تثبیت هویت دینی و اجتماعی نسل پس از انقلاب بود که آثار آن همچنان در نظام آموزشی کشور قابل مشاهده است.

وی با اشاره به نگاه تربیتی امام خمینی(ره) بنیانگذار انقلاب اسلامی افزود: تأکید بر تقدم تهذیب بر تعلیم، نشان‌دهنده آن است که نظام آموزشی بدون پیوست تربیتی، کارآمدی لازم را در ساخت هویت اجتماعی نسل آینده نخواهد داشت.

این کارشناس مسائل فرهنگی با بیان اینکه امور تربیتی در دهه‌های گذشته سه کارکرد مهم «انتقال ارزش‌ها»، «بازسازی فکری» و «استعدادیابی» را دنبال می‌کرد، تصریح کرد: اردوهای دانش‌آموزی، فعالیت‌های فرهنگی و حضور فعال مربیان تربیتی نقش مهمی در شکل‌گیری سرمایه اجتماعی و هویت جمعی نوجوانان داشت، اما کمرنگ شدن این برنامه‌ها در سال‌های اخیر، بخشی از خلأهای اجتماعی امروز را توضیح می‌دهد.

وی با اشاره به تغییرات نسلی اظهار کرد: نسل‌های «زد» و «آلفا» نسلی دیجیتال‌محور، هوشمند و متصل به شبکه جهانی اطلاعات هستند، نمی‌توان با همان ادبیات و ابزارهای سه دهه قبل با آنان ارتباط مؤثر برقرار کرد، اگر روش‌های گفتگو و اقناع متناسب با زیست‌بوم دیجیتال این نسل طراحی نشود، شکاف نسلی تشدید خواهد شد.

قاسمی فضای مجازی را مهم‌ترین بستر جامعه‌پذیری جدید دانست و گفت: بازی‌هایی نظیر Call of Duty و Battlefield صرفاً سرگرمی نیستند، بلکه حامل پیام‌های فرهنگی و الگوهای رفتاری‌اند که می‌توانند در نگرش‌های اجتماعی نوجوانان اثرگذار باشند.

وی ادامه داد: حضور گسترده نوجوانان در سکوهایی مانند اینستاگرام، یوتیوب، واتساپ و ... در شرایطی است که سیاستگذاری این فضاها در اختیار ما نیست؛ بنابراین انتظار شکل‌گیری رفتارهای منطبق با ارزش‌های بومی، بدون تولید محتوای داخلی قدرتمند، واقع‌بینانه نیست.

این کارشناس مسائل فرهنگی با اشاره به انتشار کتاب  کتاب «نسل مضطرب» نوشته «جاناتان هایت» در سال ۲۰۲۴ افزود: در این پژوهش به افزایش اضطراب، کاهش اعتماد اجتماعی و آسیب‌های روانی نسل نوجوان در پی گسترش شبکه‌های اجتماعی اشاره شده است؛ موضوعی که حتی برخی فعالان فناوری از جمله  نیز نسبت به آن هشدار داده‌اند.

وی با تأکید بر اینکه جامعه امروز درگیر «جنگ شناختی» است، خاطرنشان کرد: هدف اصلی در این جنگ، ذهن و ادراک است، اگر در حوزه سواد رسانه‌ای، تولید محتوای بومی، تقویت سکوهای داخلی و بازتعریف نقش مربیان تربیتی اقدام جدی صورت نگیرد، با آسیب‌های فرهنگی و اجتماعی گسترده‌تری روبه‌رو خواهیم شد.

قاسمی در پایان تأکید کرد: همان‌گونه که کشور در حوزه‌های علمی و دفاعی پیشرفت کرده، در عرصه داده‌های ملی و حکمرانی فضای مجازی نیز نیازمند سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی منسجم هستیم تا نسل نوجوان در بستری امن، هویت‌مند و مبتنی بر ارزش‌های فرهنگی رشد یابد.

به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «عصر همدان»، تحولات اجتماعی نشان می‌دهد که کارکرد نهادهای تربیتی در عصر دیجیتال نیازمند بازتعریف جدی است. در گذشته، فرآیند جامعه‌پذیری عمدتاً از طریق خانواده، مدرسه و نهادهای رسمی انجام می‌شد، اما امروز نوجوانان در معرض شبکه‌ای گسترده از منابع معنا، هویت و الگوهای رفتاری قرار دارند. این تغییر، اقتضا می‌کند که رویکردهای تربیتی از شکل دستوری و یک‌سویه فاصله گرفته و به سمت گفت‌وگو، اقناع و تقویت مهارت‌های تفکر انتقادی حرکت کنند. بدون درک زیست‌بوم رسانه‌ای نسل جدید، هرگونه سیاست فرهنگی با خطر بی‌اثر شدن یا حتی ایجاد مقاومت مواجه خواهد شد.

از سوی دیگر، رقابت بر سر شکل‌دهی به ادراک و ذهنیت نسل نوجوان به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های قدرت تبدیل شده است. در چنین شرایطی، سرمایه‌گذاری بر سواد رسانه‌ای، تولید محتوای جذاب و تقویت زیرساخت‌های بومی ارتباطی ضرورتی راهبردی محسوب می‌شود. رویکردهای صرفاً سلبی یا محدودکننده نه‌تنها کارآمد نیستند، بلکه می‌توانند شکاف اعتماد را تشدید کنند. آنچه اهمیت دارد، توانمندسازی نسل جوان برای انتخاب آگاهانه و ایجاد تعادل میان ارزش‌های فرهنگی و اقتضائات جهان متصل و شبکه‌ای امروز است.

انتهای خبر/