مسجد باید برای خانواده‌ها امن و پذیرا باشد

نرگس رسولی، مادر سه فرزند و از ساکنان یکی از محله‌های شهر همدان، در گفتگو با خبرنگار ما به بیان دغدغه‌ها و تجربیات خود از فضای مساجد محله پرداخت و خواستار بازنگری جدی در رویکرد برخی مساجد نسبت به حضور خانواده‌ها و کودکان شد.

وی با اشاره به وجود دو مسجد در نزدیکی محل سکونتش گفت: در محله ما دو مسجد فعال وجود دارد؛ مسجد محمد رسول‌الله(ص) و مسجد امام حسین(ع). من در هر دو مسجد حضور داشته‌ام و تفاوت فضای این دو برایم کاملاً ملموس است.

رسولی با توضیح شرایط مسجد محمد رسول‌الله(ص) اظهار کرد: این مسجد تازه‌ساز، شیک و از نظر امکانات بسیار مجهز است، اما متأسفانه فضای آن به‌گونه‌ای است که خانواده‌ها، به‌ویژه مادران دارای فرزند خردسال، احساس امنیت و آرامش برای حضور ندارند. هیأت امنای مسجد حساسیت بالایی نسبت به وسایل دارند و این احساس منتقل می‌شود که حضور کودکان خوشایند نیست. بارها با واکنش‌های منفی مواجه شده‌ایم و حتی روحانی مسجد نیز در این زمینه حمایتی از خانواده‌ها نشان نداده‌اند.

وی ادامه داد: به‌عنوان یک مادر که ساکن همین محله هستم، این حق را برای خود و فرزندانم قائل هستم که بتوانیم از مسجد محل استفاده کنیم، اما عملاً چنین امکانی برایمان فراهم نیست.

رسولی از مسجد امام حسین(ع) به‌عنوان نمونه‌ای از یک مسجد پویا یاد کرد و افزود: اگرچه این مسجد از نظر بنای فیزیکی و تجهیزات بسیار ساده و حتی فرسوده است، اما به دلیل حضور مردم و رویکرد فعال امام جماعت، فضای آن زنده و مردمی است. امام جماعت این مسجد را حتی در حال انجام امور خدماتی دیده‌ام که نشان‌دهنده روحیه مشارکتی و مردمی ایشان است.

وی همچنین به تجربه مثبت خود در مسجد سعیدیه اشاره کرد و گفت: «ما با وجود مسافت بیشتر، ترجیح می‌دهیم به مسجد سعیدیه برویم؛ زیرا امام جماعت این مسجد، حاج‌آقا افلاکیان، نگاه بسیار خانواده‌محور و تربیتی دارند. وی صراحتاً می‌گوید که صدای کودکان در مسجد را ترجیح می‌دهند به اینکه این صداها در کوچه و خیابان شنیده شود. این نگاه، برای ما مادران بسیار ارزشمند است.

این مادر همدانی با اشاره به فعالیت‌های جمعی مادران مطرح کرد: در قالب مجموعه‌ای مادرانه، تلاش کرده‌ایم هیأت‌های ویژه مادر و کودک را در مساجد مختلف برگزار کنیم، اما متأسفانه در بسیاری از موارد با پاسخ منفی مواجه شده‌ایم؛ به ما گفته شده حضور کودکان باعث کثیفی مسجد می‌شود، در حالی که ما خود را متعهد به حفظ نظافت مسجد می‌دانیم.

وی با تأکید بر اهمیت موضوع جمعیت گفت: در شرایطی که کشور و به‌ویژه استان همدان با بحران جمعیتی مواجه است، مساجد باید یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های حمایت از خانواده و فرزندآوری باشند. اما متأسفانه در عمل، جایگاهی برای این دغدغه در برخی مساجد دیده نمی‌شود.

رسولی ضمن قدردانی از توجه مسئولان، خواستار پیگیری وضعیت مسجد محمد رسول‌الله(ص) شد و تأکید کرد: هدف من صرفاً بیان گلایه نیست؛ انتظار دارم این موضوع به‌صورت جدی بررسی شود تا مساجد به جایگاه اصلی خود، یعنی مأمن خانواده‌ها و کودکان، بازگردند.

مساجد باید با نگاهی عادلانه و کرامت‌محور پذیرای بانوان و نوجوانان باشند

معصومه فغانی، از نمازگزاران مسجد امام علی(ع) کوی مدرس، در گفتگو با خبرنگار ما با تأکید بر لزوم بازنگری در نحوه مواجهه مساجد با بانوان و نوجوانان، خواستار ایجاد فضایی عادلانه، محترمانه و فراگیر در مساجد شهر شد.

وی گفت: مساجد باید با آغوش باز پذیرای بانوان، نوجوانان و به‌ویژه دختران باشند، اما متأسفانه در برخی موارد با برخوردهای سخت‌گیرانه و تنگ‌نظرانه مواجه می‌شویم.

فغانی با انتقاد از نحوه تقسیم فضای عبادی میان زنان و مردان در برخی مساجد افزود: در بسیاری از مساجد شهر، فضای اختصاص‌یافته به بانوان عادلانه نیست. بخش‌هایی که به خانم‌ها داده می‌شود، گاهی بیشتر شبیه انباری است؛ محل قرارگیری وسایل اضافی یا حتی سطل زباله، نه یک فضای مناسب برای عبادت.

وی با تأکید بر جایگاه و نقش بانوان در جامعه تصریح کرد: امروز حتی دشمنان این سرزمین هم به قدرت و تأثیرگذاری بانوان پی برده‌اند و در ایجاد ناآرامی‌ها یا فشارهای اجتماعی، از این ظرفیت استفاده می‌کنند. این نشان می‌دهد که تکریم بانوان در یک کشور اسلامی باید بسیار پررنگ‌تر و جدی‌تر از گذشته باشد.

این نمازگزار مسجد امام علی(ع) با اشاره به تجربه‌ای مثبت در این مسجد گفت: خوشبختانه در مسجد امام علی(ع)، با پیگیری واحد خواهران و همراهی امام جماعت، بسیاری از مشکلات حل شده است. امروز شاهد حضور پررنگ بانوان و نوجوانان هستیم و حتی نخستین کارگاه آموزش خانواده نیز در همین مسجد برگزار شد.

وی در ادامه به موضوع حمایت مالی از فعالیت‌های فرهنگی بانوان اشاره کرد و گفت: برخی مساجد، به‌ویژه مساجد بزرگ، درآمد مناسبی دارند؛ اما متأسفانه در تأمین هزینه‌های برگزاری کارگاه‌ها و برنامه‌های فرهنگی بانوان همکاری لازم را ندارند. در بسیاری از موارد، خانم‌ها ناچارند هزینه‌ها را از جیب خود پرداخت کنند؛ در حالی که اغلب از خانواده‌های متوسط و کارمند هستند و توان مالی محدودی دارند.

فغانی همچنین با ذکر نمونه‌ای از مسجد زینبیه در خیابان کرمانشاه اظهار کرد: در این مسجد، فضای بسیار محدودی به بانوان اختصاص داده شده و اغلب خانم‌ها مجبورند از پله‌ها بالا رفته و در طبقات فوقانی مستقر شوند. این در حالی است که حتی در مساجد جدید نیز چنین طراحی ناعادلانه‌ای دیده می‌شود.

وی مطرح کرد: چرا باید بانویی که باردار است یا فرزند خردسال دارد، مجبور باشد در سخت‌ترین شرایط به طبقات بالا برود، در حالی که بهترین فضای مسجد به آقایان اختصاص یافته است؟ این مسئله، به‌ویژه برای نوجوانانی که تازه با مسجد آشنا می‌شوند، احساس ناعدالتی ایجاد می‌کند و می‌تواند آن‌ها را از مسجد دور کند.

وی خاطرنشان کرد: ما که به مسجد علاقه‌مندیم، در هر شرایطی حضور پیدا می‌کنیم؛ اما اگر قرار است نوجوانان و نسل جدید را جذب کنیم، باید عدالت، احترام و کرامت بانوان را به‌صورت عملی در فضای مساجد نشان دهیم. امیدوارم تحولی جدی در این حوزه شکل بگیرد.

مساجد نباید با بستن درها، نسل جوان را از خود دور کنند

معصومه خدابنده‌لو در گفتگو با خبرنگار ما با اشاره به نقش هیأت‌امنای مساجد، بر ضرورت تغییر رویکرد مدیریتی و فرهنگی در مساجد تأکید کرد و گفت: به‌جای برخوردهای چکشی و سلبی، باید فضایی گفتگومحور ایجاد شود تا اهمیت حضور نسل جوان برای همه تبیین شود.

وی با خطاب قرار دادن ائمه جماعات افزود: اگر کسی مسجدی را به آتش می‌کشد و کسی دیگر درِ مسجد را به روی مردم می‌بندد، هر دو مصداق ظلم به مسجد هستند؛ چراکه طبق آیه قرآن، هر دو مانع از حضور مردم در مساجد می‌شوند.

این فعال فرهنگی یکی از چالش‌های جدی را نبود فضای مناسب برای فعالیت‌های فرهنگی بانوان دانست و تصریح کرد: از همان ورودی مسجد تا طبقات بالا، طراحی فضا به‌گونه‌ای است که عملاً دست بانوان برای انتخاب مسجد به‌عنوان پایگاه فعالیت فرهنگی بسته می‌شود.

وی همچنین پیشنهاد داد که میزهای خدمت و پاسخ‌گویی مسئولان به مردم به داخل مساجد منتقل شود و گفت: اگر قرار است مسئولان پاسخ‌گوی مطالبات مردم باشند، بهترین مکان برای این گفت‌وگو مساجد است.

خدابنده‌لو در ادامه به کمبود امام جماعت در برخی مساجد و حتی مدارس اشاره کرد و گفت: نماز جماعت در بسیاری از مساجد و مدارس نوبتی شده و همین مسئله باعث تعطیلی تدریجی کارکرد مساجد شده است.

وی با انتقاد از تقلیل کارکرد مساجد به محل برگزاری مراسم ختم افزود: وقتی خدمات فرهنگی و اجتماعی از مسجد جدا می‌شود، مسجد به فضایی صرفاً آئینی و غیرفعال تبدیل می‌شود. ما حتی به دلیل مستقل بودن و نداشتن وابستگی، از برخی مساجد کنار گذاشته شدیم.

هیأت‌امنای مساجد باید کوتاه‌مدت، پاسخ‌گو و برنامه‌محور باشند

 فاطمه عسگری با استناد به فرمایش امام خمینی(ره) مبنی بر اینکه «مساجد سنگر هستند»، در گفتگو با خبرنگار ما اظهار کرد: امروز بسیاری از این سنگرها یا خالی مانده‌اند یا به نیروهایی بی‌انگیزه، خسته و صرفاً خادم‌محور سپرده شده‌اند.

وی با انتقاد از دوره چهارساله هیأت‌امنای مساجد گفت: چهار سال برای یک انتخاب نادرست زمان بسیار طولانی است. اگر اشتباهی رخ دهد، مسجد باید چهار سال هزینه آن را بپردازد؛ بنابراین دوره‌ها باید کوتاه‌تر و همراه با چارچوب مشخص باشند.

وی پیشنهاد داد ترکیب هیأت‌امنا متناسب با ظرفیت هر محله تعریف شود و افزود: هیأت‌امنا باید جامع‌الاطراف باشد؛ شامل نیروهای فرهنگی، اجتماعی، امدادی و حتی انتظامی، چراکه مسجد یک جامعه کوچک است.»

این بانوی همدانی بر لزوم شفافیت در مرجعیت مالی مساجد تأکید کرد و گفت: نباید منابع مالی مسجد به رانت یا ابزار قدرت تبدیل شود. مرجعیت مالی باید مشخص، شفاف و قابل تغییر باشد.

وی همچنین برنامه‌محوری مساجد را یک ضرورت دانست و افزود: همان‌طور که برای ائمه جماعات سیاست‌های کلان تعیین می‌شود، مساجد نیز باید دارای برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی مشخص، قابل ارزیابی و با گزارش‌دهی منظم باشند.

عسگری در پایان با اشاره به تجربه حضور در اعتکاف نوجوانان گفت: بسیاری از نوجوانان با نیت پناه آوردن به مسجد در اعتکاف شرکت می‌کنند. اگر از همین حالا برای اعتکاف سال آینده برنامه‌ریزی، تجهیز و حمایت نکنیم، این فرصت طلایی را از دست خواهیم داد.

مساجد باید به پایگاه تبیین و آگاهی‌بخشی خانواده‌ها تبدیل شوند

فاطمه وهابی در گفتگو با خبرنگار ما با تأکید بر ضرورت تحول در محتوای برنامه‌های مساجد گفت: در شرایط امروز جامعه، نیاز به تبیین برای جوانان و خانواده‌ها بیش از گذشته احساس می‌شود و تکرار برنامه‌های کلیشه‌ای پاسخ‌گو نیست.

وی پیشنهاد داد از ظرفیت «منبر الکترونیک» در مساجد استفاده شود و افزود: پخش مستندهای معتبر و تأییدشده، همراه با تحلیل و گفت‌وگوی امام جماعت یا سخنران، می‌تواند جذابیت و اثرگذاری برنامه‌ها را افزایش دهد.

این فعال فرهنگی با اشاره به برخی مستندهای اثرگذار مانند «عبرت» و مستندهای مرتبط با سوریه و لیبی گفت: بسیاری از خانواده‌ها تلویزیون داخلی تماشا نمی‌کنند و اطلاعات خود را از منابع نامعتبر می‌گیرند؛ مساجد می‌توانند محل ارائه محتوای درست و آگاه‌کننده باشند.

وی همچنین خواستار افزایش ساعات فعالیت مساجد شد و تصریح کرد: مسجد نباید فقط محدود به دقایقی قبل و بعد از نماز باشد. اگر مسجد فعال باشد، مردم محله بدانند هر وقت پناهی نداشتند، مسجد هست؛ جایی امن برای خانواده و فرزندانشان.

وهابی در پایان ابراز امیدواری کرد با تقویت نقش فرهنگی و اجتماعی مساجد، این پایگاه‌ها دوباره به مرکز ثقل زندگی محله‌ها تبدیل شوند.

به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «عصر همدان»، آنچه در سخنان مطرح‌شده برجسته می‌شود، فاصله فزاینده میان انتظار مردم از مسجد و واقعیت برخی فضاهای مذهبی است؛ جایی که نه‌تنها عدالت در تقسیم فضا رعایت نمی‌شود، بلکه برخوردهای سلبی هیأت‌امنا و محدودیت‌های غیرمنطقی، حضور بانوان، کودکان و نسل جوان را دشوار کرده است.

کارشناسان و فعالان فرهنگی بر این باورند که مسجد باید دوباره به کانونی برای خانواده‌ها و نسل آینده تبدیل شود؛ اما این اتفاق نیازمند اصلاح مدیریت، شفافیت در تصمیم‌گیری، توجه به عدالت فضایی و احترام به حقوق بانوان و کودکان است. برخوردهای سخت‌گیرانه و حذف‌گرایانه نه‌تنها اعتماد عمومی را کاهش می‌دهد، بلکه می‌تواند نسل‌های آینده را از این نهاد دور کند.

در این میان، مشارکت فعال بانوان در مساجد به‌عنوان نیمی از بدنه اجتماعی، نه یک امتیاز بلکه ضرورتی انکارناپذیر برای پویایی و اثرگذاری این نهاد دینی است.

 تجربه‌های موفق نشان می‌دهد هرجا بانوان در تصمیم‌سازی، برنامه‌ریزی فرهنگی و مدیریت فعالیت‌های مسجد نقش داشته‌اند، ارتباط خانواده‌ها و نسل جوان با مسجد تقویت شده است. نادیده‌گرفتن این ظرفیت، به معنای محروم‌کردن مسجد از بخش مهمی از سرمایه اجتماعی و تضعیف نقش آن در پاسخ به نیازهای فرهنگی و تربیتی جامعه است.

تحقق این تغییرات، مستلزم عزم مشترک ائمه جماعات، هیأت‌های امنا، نهادهای متولی و مشارکت مردم است؛ راهکاری که اگر عملی شود، مسجد را از وضعیت فعلی خارج کرده و آن را به‌عنوان یک «مأمن واقعی» برای خانواده‌ها، کودکان و جوانان، دوباره زنده و تأثیرگذار می‌کند.

انتهای خبر/