به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «عصرهمدان»، حراست در ساختار اداری جمهوری اسلامی، صرفاً یک واحد تشریفاتی یا حاشیه‌ای نیست؛ فلسفه وجودی آن، صیانت از سلامت اداری، منابع انسانی، اطلاعات، سرمایه‌های مادی و معنوی و در نهایت حفظ اعتماد مردم است. اما واقعیت تلخ اینجاست که در برخی ارگان‌ها، حراست عملاً از مأموریت اصلی خود فاصله گرفته و به نهادی کم‌اثر، منفعل یا حتی بی‌تفاوت تبدیل شده است؛ تا جایی که باید گفت در بعضی موارد، «حراست، حراست نمی‌کند».

وقتی تخلف آشکار رخ می‌دهد اما دیده نمی‌شود، وقتی انتصاب‌های مسئله‌دار بدون بررسی انجام می‌گیرد، وقتی گزارش‌های مردمی نادیده گرفته می‌شود و وقتی روابط جای ضوابط را می‌گیرد، اولین نهادی که باید پاسخگو باشد، حراست است. حراستی که باید پیشگیر باشد نه واکنشی؛ باید ناظر باشد نه همراه؛ و باید شجاع باشد نه مصلحت‌اندیش به معنای غلط آن.

یکی از آسیب‌های جدی، تبدیل شدن حراست به ابزار اداری یا شخصی است. گاهی دیده می‌شود که این واحد به‌جای صیانت از سازمان، درگیر تسویه‌حساب‌های درون‌سازمانی می‌شود و یا برعکس، در برابر تخلفات مدیران ارشد سکوت می‌کند. این دوگانه خطرناک، هم سرمایه انسانی را فرسوده می‌کند و هم بدنه سازمان را نسبت به عدالت اداری بی‌اعتماد.

مشکل دیگر، ضعف تخصص و آموزش است. حراست بدون شناخت دقیق از قوانین، بدون مهارت تحلیل، بدون جسارت تصمیم‌گیری و بدون استقلال رأی، عملاً به یک واحد نامه‌نگاری تقلیل پیدا می‌کند. در چنین شرایطی، تخلف پیش از آنکه مهار شود، نهادینه می‌شود و فساد پیش از آنکه استثنا باشد، به رویه بدل می‌گردد.

نباید فراموش کرد که حراست، خط مقدم مبارزه با فساد اداری است. اگر این خط مقدم فروبریزد، هزینه‌های جبران‌ناپذیری به نظام اداری و اجتماعی تحمیل می‌شود. مردمی که بی‌عدالتی را می‌بینند اما برخوردی نمی‌بینند، به‌تدریج از اصلاح ناامید می‌شوند؛ و این خطرناک‌ترین پیامد ممکن است.

بازتعریف جایگاه حراست، تقویت استقلال آن، انتخاب نیروهای متخصص، متعهد و شجاع، و نظارت جدی بر عملکرد خودِ حراست‌ها، ضرورتی انکارناپذیر است. حراست باید بداند که مأمور حفظ منافع سازمان نیست اگر آن منافع در تعارض با منافع عمومی و قانون باشد؛ مأموریت اصلی، صیانت از حق، قانون و اعتماد مردم است.

اگر حراست به وظیفه خود عمل نکند، هیچ سازوکار نظارتی دیگری به‌تنهایی کارآمد نخواهد بود. امروز بیش از هر زمان دیگری، حراست باید به مأموریت واقعی خود بازگردد؛ وگرنه فردا دیر است.

در شرایطی که رهبر انقلاب بارها بر مبارزه با فساد، سلامت اداری و پاسخگویی تأکید کرده‌اند، کم‌کاری یا سکوت حراست‌ها نه‌تنها یک ضعف سازمانی بلکه یک خطای راهبردی است. حراست اگر به‌موقع نبیند، نگوید و اقدام نکند، عملاً به بخشی از مشکل تبدیل می‌شود نه راه‌حل آن؛ و اینجاست که بازنگری جدی در عملکرد، ساختار و مسئولیت‌پذیری این واحدها ضروری‌تر از همیشه به نظر می‌رسد.

راضیه حاجیلویی خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «عصر همدان»