به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «عصرهمدان»؛ پیش از ظهر امروز علی مومن در نشست تخصصی فرهنگ عامیانه همدان با موضوع یلدا با محوریت اسناد تاریخی مراسم شب یلدا، اظهار کرد: این جشن دیرینه ایرانی، فراتر از یک گردهمایی خانوادگی است و ریشه در ژرفای فرهنگ، فلسفه وجودی و نگاه حکیمانه نیاکان ما به طبیعت و هستی دارد. بر اساس آنچه در گفتگوهای کارشناسی مورد تاکید قرار می‌گیرد، این شب نماد پیروزی نور بر ظلمت و زایش دوباره خورشید است.

وی ادامه داد: کارشناسان حوزه فرهنگ و تاریخ ایران بر این باورند که فلسفه اصلی برگزاری آیین‌های شب چله، تقویت «همگرایی، همدلی و همسویی» در جامعه و به ویژه درون خانواده‌هاست. در گذشته، این شب فرصتی بود برای رفع کدورت‌ها و آشتی‌های خانوادگی، به گونه‌ای که نقش یک «شورای حل اختلاف» طبیعی را ایفا می‌کرد. اعضای خانواده و حتی کسانی که با یکدیگر اختلافاتی داشتند، در این شب گرد هم جمع می‌شدند، با هم گفت‌وگو می‌کردند و با صرف شام و میوه‌های مخصوص، زمینه صلح و دوستی را فراهم می‌آوردند.

عضو هیأت علمی گروه ادبیات و زبان فارسی دانشگاه آزاد اسلامی بیان کرد: شب یلدا، که در متون کهن فارسی نیز به کار رفته است، از آئین‌های میتراییسم (مهرپرستی) ریشه گرفته و به عنوان «شب زایش خورشید» شناخته می‌شود. اما در میان مردم ایران، عنوان «شب چله» نیز بسیار رایج است. دلیل این نامگذاری به «عدد چهل» بازمی‌گردد که در فرهنگ ایرانی-اسلامی عددی مقدس و نماد تاملی عمیق، صبر و تکامل محسوب می‌شود. مراسم «چله‌نشینی» عرفا و حتی وجود «چله‌خانه‌ها» گواهی بر این اهمیت است. پس از شب یلدا، دو دوره ۴۰ روزه (چله بزرگ) و ۲۰ روزه (چله کوچک) فرا می‌رسد که نشان‌دهنده تقسیم‌بندی دقیق زمستان بر اساس مشاهده طبیعت است.

مومن خاطرنشان کرد: بر خلاف بسیاری از تقویم‌های دیگر، تقویم دقیق ایرانی که توسط حکیمانی چون خیام تنظیم شده، به طور مستقیم از رصد دقیق طبیعت و گردش زمین برگرفته شده است. ایرانیان باستان با احترام به طبیعت و منابع آن زندگی می‌کردند، همان‌گونه که در مدیریت آب با احداث قنات، به صورت مسالمت‌آمیز از آب دعوت می‌کردند تا به مزارع و خانه‌هایشان بیاید. این نگاه حکیمانه در تقویم نیز متجلی است. برجسته‌ترین نشانه این تقویم، تعیین دقیق نقطه انقلاب زمستانی (شب یلدا) به عنوان آغاز زمستان و آغاز افزایش تدریجی طول روز است که نماد امید و پیروزی نور به شمار می‌رود.

وی یادآور شد: خوردن میوه‌های قرمز مانند هندوانه و انار در این شب، تنها یک رسم ساده نیست. این میوه‌ها با رنگ سرخ خود نماد خورشید، شادی، برکت و سلامتی هستند و اعتقاد بر این است که خوردن آنها در زمستان پیش‌رو، افراد را از بیماری مصون می‌دارد. همچنین، قصه‌گویی بزرگترها، خواندن دیوان حافظ و شاهنامه فردوسی، از دیگر آئین‌هایی است که پیوند نسل‌ها و انتقال سینه‌به‌سینه فرهنگ را ممکن می‌سازد.

این مدرس دانشگاه ادامه داد: متاسفانه امروزه برنامه‌های عمیق فرهنگی مانند برنامه قدیمی «فرهنگ مردم» رادیو که با اجرای زنده‌یاد انجوی شیرازی، مردم را با میراث غنی خود آشنا می‌کرد، کمرنگ شده‌اند. کارشناسان تاکید دارند که برای پاسداشت واقعی آئین‌هایی مانند شب یلدا، باید بیش از پیش به ترویج کتاب‌های مرجع و پژوهش‌های معتبر در حوزه فرهنگ ایرانی همت گمارد. آثاری مانند «تاریخ فرهنگ ایران باستان» مشیرالدوله پیرنیا، «فرهنگ فارسی» دکتر معین، «آثار الباقیه» بیرونی، «شاهنامه» فردوسی و «مروج الذهب» مسعودی از جمله منابع ارزشمندی هستند که می‌توانند چراغ راه شناخت این میراث باشند.

مومن در پایان گفت: شب یلدا فقط یک شب بلند در تقویم نیست؛ آئینی است فلسفی که پیام آن همدلی، امید، صلح و احترام به نظم طبیعت است. حفظ این آیین، به معنای پاسداشت هویت فرهنگی است که قرن‌هاست در قالب قصه، شعر و گردهمایی، نسل‌های ایرانی را به هم پیوند داده است.

انتهای خبر/